Mediation bij een arbeidsconflict: wanneer werkt het écht?
Mediation is bij een arbeidsconflict de snelste weg naar een oplossing, mits beide partijen bereid zijn om open het gesprek aan te gaan. Bij Alinea lossen we ruim 90% van de arbeidsconflicten op binnen 2 mediationsessies. Toch is mediation niet in elke situatie de juiste route. Op deze pagina leest u precies wanneer het wel en niet werkt, en hoe het zich verhoudt tot een vaststellingsovereenkomst of ontslagprocedure. Lees ook hoe een arbeidsmediationtraject bij ons verloopt en wat mediation kost.
Wanneer is mediation geschikt?
Of mediation kans van slagen heeft, hangt af van twee dingen: hoe ver het conflict is geëscaleerd, en of beide partijen bereid zijn om aan te schuiven.
1. De escalatieladder
Arbeidsconflicten ontwikkelen zich meestal via een herkenbaar patroon van fases. Hoe hoger op de ladder, hoe kleiner de kans dat partijen er zelf nog uitkomen:
Fase 1-2, meningsverschil / polarisatieEr is spanning of onenigheid, maar partijen praten nog met elkaar. Mediation werkt hier vrijwel altijd.
Fase 3-4, escalatie / gezichtsverliesEr wordt niet meer rechtstreeks gecommuniceerd, coalities ontstaan, vertrouwen brokkelt af. Mediation is hier nog goed inzetbaar, mits tijdig gestart.
Fase 5-6, dreigementen / vijandbeeldenPartijen zien elkaar als tegenstander, er wordt gedreigd met stappen (ontslag, advocaat). Mediation kan nog werken, maar vraagt een ervaren mediator en vaak meer sessies.
Fase 7-9, vernietiging / totale confrontatiePartijen zijn bereid zichzelf te schaden om de ander te schaden. Hier is mediation zelden nog kansrijk. Een juridisch traject ligt dan meer voor de hand.
Dit is de doorslaggevende factor: als één van beide partijen niet aan tafel wil of niet openstaat voor mediation, houdt het daar al op. Mediation is per definitie vrijwillig. Wij kunnen niemand dwingen tot een oplossing, en dat is ook precies waarom het werkt als beide partijen wél willen. Er ontstaat dan ruimte voor een echt gesprek in plaats van een strijd.
In de praktijk toetsen wij dit al tijdens het gratis intakegesprek. Is de bereidheid er niet, dan zeggen we dat eerlijk, ook als dat betekent dat we het traject afraden. Bent u werknemer? Lees dan wat mediation als werknemer voor u betekent.
Wanneer mediation (nog) niet werkt
Mediation is niet de juiste route als:
Een van beide partijen niet wil deelnemen of het gesprek gebruikt om gelijk te krijgen in plaats van een oplossing te zoeken
Het conflict zich al in de hoogste escalatiefases bevindt (zie hierboven)
Er al juridische stappen zijn gezet die het traject vastzetten, bijvoorbeeld een lopende ontbindingsprocedure
Er sprake is van fysieke onveiligheid, intimidatie of een machtsverschil dat een gelijkwaardig gesprek onmogelijk maakt
In die gevallen adviseren wij eerlijk een ander traject. Dat is beter voor iedereen dan een mediation forceren die toch vastloopt.
Mediation vs. vaststellingsovereenkomst of ontslagprocedure
(Op hoofdlijnen. Voor juridisch maatwerk verwijzen wij door naar een jurist of advocaat.)
Een vaststellingsovereenkomst (VSO) en een ontslagprocedure gaan er meestal vanuit dat de arbeidsrelatie eindigt. Mediation start juist zonder die aanname: het doel is eerst kijken of de samenwerking hersteld kan worden, en pas als dat niet kan, samen tot een nette beëindiging komen.
Mediation
VSO / ontslagprocedure
Uitgangspunt
Open: herstel of afscheid
Beëindiging staat al vast
Kosten
€2.950 gemiddeld per traject
€15.000 tot €50.000+ (bij procedure)
Doorlooptijd
2-4 weken
6-18 maanden (bij procedure)
Werkrelatie
Kan behouden blijven
Meestal beëindigd
Regie
Bij beide partijen samen
Vaak bij juristen/rechter
Mediation sluit een latere VSO overigens niet uit. Ongeveer de helft van onze trajecten eindigt alsnog in een nette beëindiging van het dienstverband, maar dan wél in goed overleg en zonder de kosten en duur van een procedure. Een volledig overzicht van de tarieven vindt u op de pagina over kosten van mediation.
Praktijkvoorbeelden
Casus 1: escalatie tussen leidinggevende en directie
1 sessie · doorlooptijd 8 weken · uitkomst: uit elkaar
Een medewerkster was binnen de organisatie doorgegroeid van secretaresse naar leidinggevend Office Manager. In eerdere gesprekken met de directie liet ze duidelijk merken het niet eens te zijn met de koerswijziging en nieuwe aansturing binnen het bedrijf. Op een gegeven moment liep de spanning zo hoog op dat een woordenwisseling met de eigenaar tot op een andere verdieping hoorbaar was. Een complicerende factor: er werkte ook een familielid van de Office Manager binnen dezelfde organisatie, dat merkbaar meebewoog in de spanning.
Toen de directie er zelf niet meer uitkwam, werd mediation aangevraagd. Er was wel twijfel vooraf, vooral over vertrouwelijkheid: zou alles wat besproken werd, echt binnenskamers blijven? En wat als de Office Manager zaken zou delen met haar familielid op de werkvloer? Om die zorg weg te nemen vond de mediation plaats op een neutrale locatie, buiten het bedrijfspand.
De mediation was binnen één sessie afgerond. Beide partijen gaven achteraf spontaan aan dat het gesprek hen had geholpen, ook al eindigde het traject in een nette beëindiging van het dienstverband in plaats van een voortzetting van de samenwerking.
Casus 2: vastgelopen ontslagtraject, samen verder na mediation
2 gesprekken · doorlooptijd 7 weken · uitkomst: samen verder
Begin januari kreeg een medewerker onverwacht te horen van zijn leidinggevende dat hij het bedrijf moest verlaten. De werkgever deed een voorstel, onder andere met verwijzing naar een WW-uitkering, maar de uitleg was voor de medewerker te ingewikkeld om zelf te beoordelen. Hij schakelde een jurist in om de voorgestelde vaststellingsovereenkomst te laten toetsen.
Tijdens de onderhandeling stapte een collega van de medewerker over naar de concurrent, waarna de werkgever de vaststellingsovereenkomst introk. De medewerker voelde zich opnieuw overvallen en meldde zich vanaf maart ziek.
De bedrijfsarts adviseerde mediation. In eerste instantie werd er zonder overleg een mediator toegewezen; de medewerker tekende hiertegen bezwaar aan, waarna hij alsnog zelf een MfN-registermediator mocht kiezen. In twee gesprekken, verspreid over zeven weken, werd het vertrouwen tussen medewerker en werkgever hersteld. Het traject dat begon als een ontslag, eindigde erin dat beide partijen samen verder gingen.
Doe de gratis Conflictscan of vraag direct een vrijblijvende offerte aan. In een kort gesprek geven we u een eerlijk advies, ook als dat betekent dat we een ander traject aanraden.
